Zniekształcenia poznawcze towarzyszą każdemu znasz na codzień. Taki urok naszego umysłu. Znasz i rozpoznajesz je? Jesli nie, to poniżej znajdziesz listę najpowszechniejszych zniekształceń poznawczych. Choć zniekształcenia poznawcze nie tworzą kategorii rozłącznych – jedna myśl czy wypowiedź może zawierać kilka z nich – to ogólny podział na poszczególne kategorie bywa bardzo użyteczny.
Dowiedz się o podstawowych założeniach terapii poznawczo-behawioralnej
Uogólnianie – „zawsze”, „nigdy”, „wszystko”
To zniekształcenie poznawcze charakteryzuje się nadużywaniem kwantyfikatorów w postaci słów „zawsze”, „nigdy”, „wszystko”:
„Nigdy nic mi się nie udaje”, „Zawsze popełniam ten sam błąd”, „Nikt mnie nigdy nie pokocha”, „Wszystko mi się nie udaje”.
Myślenie dychotomiczne – wszystko albo nic
Myślenie dychotomiczne, czyli tzw. błąd fałszywego dylematu – nazywa i podkreśla tylko dwie z wielu rozmaitych możliwości:
„Jeśli nie zdam egzaminu – jestem do niczego”, „Nie potrafiłam powstrzymać się od słodyczy – jestem beznadziejna”.
Przepowiadanie przyszłości
Przykład tego zniekształcenia poznawczego: „Już zawsze będę samotna”, „Nikt mnie nie pokocha”, „Nigdy nie napiszę tej pracy”, „On na pewno nie przyjdzie na randkę”.
Katastrofizacja – wyobrażanie najgorszego scenariusza
„Zwariuję”, „Zemdleję”, „Nie uda się”, „Zostawi mnie”.
Personalizacja – branie winy na siebie
„Przeze mnie miał zawał”, „To ja zepsułam wszystkim humor”.
Uzasadnianie emocjonalne – uczucia jako dowód
Kiedy za dowód istnienia pewnych zjawisk uznajemy nasze własne samopoczucie: „Skoro się boję, coś musi być nie tak”, „Czuję się przy niej cudownie – to jest fantastyczna kobieta”.
Nadużywanie imperatywów – „muszę”, „powinienem”
To zniekształcenie poznawcze charakteryzuje częstymi sformułowaniami typu „muszę”, „powinnam”. (Tak zwana „trzebologia”.)
Etykietowanie – ocenianie siebie i innych jednym słowem
„Ale ze mnie idiotka!”, „Co za debil!”
Rozpoznajesz u siebie te zniekształcenia poznawcze? Zastanawiasz się, jak można sobie z nimi poradzić? Zapoznaj się z artykułem na temat defuzji – czyli łapania dystansu wobec własnych myśli.
Proste sposoby na złapanie dystansu wobec myśli
Polecane książki:
Hayes, S. C., Spencer, S. (2014). W pułapce myśli. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.