Nerwica natręctw lub zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (z angielskiego Obsessive-Compulsive Disorder, OCD) należy do grupy zaburzeń lękowych. Zaburzenie to przejawia się w postaci natrętnych, niechcianych myśli, wrażeń lub impulsów (zwanych obsesjami) i/lub przymusem do wykonywania czynności (kompulsje).
Czym nie jest nerwica natręctw?
Choć każdy z nas doświadcza codziennie wielu myśli – zarówno przyjemnych, jak i nieprzyjemnych – nie wpływają one znacząco na nasze funkcjonowanie. W przypadku osób z OCD myśli są trwałe, a zachowania – sztywne.
Jeśli chodzi o przymus do wykonywania czynności – OCD nie jest nawykiem, ani przyzwyczajeniem. Niewykonywanie czynności natrętnych wiąże się z olbrzymim dyskomfortem.
Czym są obsesje w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym?
Wiele osób z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym rozpoznaje myśli, obrazy i impulsy intruzywne jako produkt własnego umysłu, wie, że nie są realne lub przesadzone. Dystres wywołany obsesjami jest jednak zazwyczaj tak duży, że trudno jest spojrzeć na nie z dystansu. Właśnie dlatego osoby z OCD czują przymus wykonywania czynności natrętnych – aby rozładować wywołane obsesjami napięcie lub odwrócić od nich swoją uwagę.
Do typowych obsesji zaliczyć można:
- Lęk przed zakażeniem się od innych ludzi,
- Niepokojące myśli lub obrazy o charakterze seksualnym,
- Lęk przed wypowiedzeniem przekleństw lub obelg,
- Przesadna troska o porządek, symetrię lub precyzję,
- Nawracające intruzywne myśli o dźwiękach, obrazach, słowach lub liczbach,
- Lęk przed utratą czegoś ważnego,
- Obawa o zdrowie lub życie innych ludzi.
Poznaj sposoby na radzenie sobie z myślami
Czym są kompulsje i jak się objawiają?
Kompulsje to powtarzające się zachowania lub akty mentalne. Osoby z OCD czują przymus wykonywania kompulsji w odpowiedzi na obsesje. Zachowania te zapobiegają dystresowi wywołanemu obsesjom lub znacząco go obniżają.
Kompulsje mogą być bezpośrednio związane z obsesjami (np. mycie rąk w przypadku obawy przed zakażeniem się) lub niezwiązane z myślami natrętnymi (np. liczenie, aby uniknąć kary lub choroby). W większości przypadków tej trudności, ciągłe powtarzanie rytuałów dotyczących kompulsji uniemożliwia osobie z OCD normalne funkcjonowanie.
Kompulsje łatwo jest dostrzec – są nadmierne i wykonywane są za każdym razem z przymusu. Osoba wykonująca kompulsje nie może odpuścić sobie rytuałów nawet wtedy, gdy nie ma na to czasu i możliwości.
Do typowych kompulsji zaliczyć można:
- Rozbudowane i zrytualizowane mycie rąk, ciała, zębów,
- Powtarzające się sprzątanie lub czyszczenie przedmiotów,
- Układanie rzeczy w określony sposób,
- Powtarzające się sprawdzanie zamków, zegarków,
- Ciągłe poszukiwanie potwierdzenia lub pocieszenia,
- Powtarzające się liczenie określonych liczb.
Jak rozpoznaje się nerwicę natręctw?
Nerwicę natręctw można rozpoznać wówczas, gdy:
- obsesje i kompulsje zajmują dłużej niż godzinę dziennie,
- wywołują cierpienie,
- zaburzają codzienną aktywność zawodową, szkolną, funkcjonowanie w społeczeństwie oraz relacje z innymi ludźmi.
Kto jest narażony na OCD? Czynniki ryzyka
Nie ma na ten moment zgodności co do przyczyn występowania OCD. Wiemy jednak, że stres zazwyczaj skutkuje pogorszeniem się objawów. Według niektórych badań nawet 2,5% osób dorosłych doświadcza w swoim życiu nerwicy natręctw. Co więcej, zaburzenie to pojawia się niezależnie od kultury.
Objawy zazwyczaj rozwijają się stopniowo (najczęściej w okresie dorastania lub wczesnej dorosłości), choć czasami występuje gwałtowny początek (np. po przebytej traumie).
U mężczyzn zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne pojawia się zazwyczaj między 6 a 15 rokiem życia, u kobiet zaś – pomiędzy 20 a 29.
Jak leczy się zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne?
Psychoterapia. Terapia polega na uświadomieniu sobie zasad, które rządzą obsesjami i kompulsjami oraz ich zmianie (terapia poznawcza). Ważną częścią procesu terapii jest też ekspozycja (wchodzenie w sytuacje wywołujące lęk) oraz powstrzymywanie się od wykonywania kompulsji (terapia behawioralna). Jednym z elementów procesu terapii poznawczo-behawioralnej jest też nauka relaksacji.
Terapia może trwać – w zależności od stopnia nasilenia zaburzenia – od 20 godzinnych sesji raz w tygodniu do 40 i więcej.
Farmakoterapia. Leki psychiatryczne (SSRI) pozwalają niektórym osobom zapanować nad obsesjami i kompulsjami.
Dowiedz się więcej na temat terapii poznawczo-behawioralnej
Bibliografia: