Atak paniki (lęk napadowy, zaburzenie lękowe z napadami lęku) polega na występowaniu ataków lęku, które zaczynają się nagle, trwają krótko i mogą pojawiać się nawet do kilku, kilkunastu razy na dobę.
Do najczęstszych dolegliwości, które pojawiają się w trakcie takiego ataku zalicza się: silny ból w klatce piersiowej, trudności z oddychaniem, zawroty głowy, osłabienie i kołatanie serca połączone z silnym lękiem przed śmiercią, utratą kontroli nad własnym ciałem i chorobą psychiczną.
Nic więc dziwnego, że osoby które doświadczają tego typu objawów w pierwszej kolejności zgłaszają się na SOR – są bowiem przekonane, że zagraża im poważna choroba. Dopiero po badań lekarskich i w obliczu braku dowodów na istnienie organicznego podłoża zaburzeń dochodzi do konsultacji psychiatrycznej i pada rozpoznanie – zaburzenia lękowego z napadami paniki.
Jak rozpoznać atak paniki? Kryteria diagnostyczne
Do kryteriów diagnostycznych zaburzenia lękowego z napadami paniki zalicza się:
- Przeżywanie nawracających ataków lęku panicznego, które są niezwiązane w sposób konsekwentny z określoną sytuacją lub przedmiotem. Epizody są nieprzewidywalne, występują spontanicznie i nie wiążą się z większym wysiłkiem ani narażeniem na sytuacje niebezpieczne lub zagrażające życiu (niekiedy jednak takim bodźcem może okazać się stresująca sytuacja, nadużycie alkoholu lub kofeiny).
- Napad paniki stanowi oddzielny epizod intensywnej obawy i dyskomfortu, zaczyna się nagle, osiąga maksimum w ciągu kilku minut i trwa co najmniej kilka minut.
- Co ważne, ataki paniki nie mogą być spowodowane schorzeniami o podłożu somatycznym.
Objawy ataku paniki – sfera fizyczna
Objawy wzbudzenia autonomicznego:
- odczucie bicia serca lub szybka akcja serca,
- pocenie się,
- drżenie lub dygotanie,
- suchość w jamie ustnej (niespowodowana lekami ani odwodnieniem).
Objawy z zakresu klatki piersiowej i brzucha:
- utrudnione oddychanie,
- uczucie dławienia się,
- ból i dyskomfort w klatce piersiowej,
- nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne.
Objawy ataku paniki – sfera psychiczna
Objawy obejmujące stan psychiczny:
- zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszłomienia,
- poczucie nierealności przedmiotów albo nierealności samego siebie,
- obawa utraty kontroli, „zwariowania”,
- obawa śmierci.
Objawy ogólne:
- uderzenie gorąca, zimne dreszcze,
- poczucie drętwienia lub swędzenia.
Rozpoznajesz te objawy u siebie i szukasz pomocy? Umów się na darmową 20-minutową konsultację
Jak częste są ataki paniki i jak wpływają na życie?
Rozpowszechnienie zaburzenia lękowego z napadami lęku w populacji ogólnej wynosi ok. 3-4% i około dwu-, trzykrotnie częściej dotyczy kobiet. Z tym schorzeniem często współwystępują inne zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenie lęku uogólnionego oraz nadużywanie substancji psychoaktywnych. Wiele osób z zaburzeniem lęku panicznego może także borykać się z zaburzeniami osobowości.
Objawy choroby rozwijają się zazwyczaj powoli i mogą mieć przebieg przewlekły. Napady mogą pojawiać się w ciągu dnia lub w godzinach nocnych, w pracy lub w domu, w miejscach publicznych. Schorzenie to może znacząco upośledzać funkcjonowanie.
Czym jest lęk antycypacyjny – „lęk przed lękiem”?
Charakterystyczny dla tego zaburzenia jest tzw. lęk antycypacyjny („lęk przed lękiem”) – obawa przed wystąpieniem kolejnego napadu lęku na długo przed jego wystąpieniem. Osoba doświadczająca lęku antycypacyjnego może zacząć unikać wielu codziennych sytuacji – a to potrafi poważnie skomplikować życie, często uniemożliwia edukację, pracę, podróże i nawiązywanie relacji. W skrajnych przypadkach pacjenci nie są w stanie poruszać się samodzielnie lub w ogóle unikają wychodzenia z domu.
Jak leczy się lęk napadowy?
Podstawową formą leczenia lęku napadowego są leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI i SNRI. Leki powinny być przyjmowanie przez dłuższy czas, średnio od 6 miesięcy do 2 lat po uzyskaniu poprawy.
Tak, jak w przypadku innych zaburzeń lękowych, wskazana jest psychoterapia. Wysoką skutecznością w przypadku zaburzenia z napadami paniki cechuje się psychoterapia poznawczo-behawioralna, indywidualna, choć wykazano także korzystne działanie terapii grupowej i psychoedukacji. Co istotne, psychoterapia i farmakoterapia powinny być prowadzone jednocześnie.
W przebiegu psychoterapii poznawczo-behawioralnej, terapeuta edukuje pacjenta na temat tego, czym jest lęk, jakie są jego przyczyny, objawy oraz co może wpływać na jego podtrzymywanie.
Mam atak paniki – co robić?
- Postaraj się uspokoić swój oddech poprzez powolne głębokie oddychanie.
- Spróbuj przekierować swoją uwagę z lęku na cokolwiek innego, co zaangażuje Twój umysł (możesz np. zacząć dodawać w umyśle złożone liczby, czytać słowa do tyłu, uczyć się wiersza na pamięć lub porozmawiać z kimś na interesujący dla siebie temat).
- Zastosuj technikę relaksacji lub wypróbuj sposobów na regulację emocji.
- Pamiętaj, że to tylko lęk i nic złego z Tobą i Twoim ciałem się nie dzieje. Od napadów paniki się nie umiera. To minie.
- Bądź dla siebie wyrozumiały/wyrozumiała.
Przeczytaj więcej o sposobach na regulację emocji
Literatura:
Gałecki P, Szulc A. (2018). Psychiatria. Wrocław: Wydawnictwo Edra Urban & Partner.